Pinstriping: De dans op het metaal

Stel je een werkplaats voor. Het is stil; alleen het verre geronk van een V8-motor is te horen. De pinstriper zet het penseel aan. Op dit moment is er geen "ongedaan maken"-knop en geen tweede poging. Elke lijn is een belofte.

De filosofie: tussen precisie en adembeheersing

Pinstriping is veel meer dan louter decoratie – het is de kunst van totale controle. Wanneer de kunstenaar het metaal aanraakt, versmelt de ademhaling met de beweging van de hand. Pinstripers houden vaak hun adem in tijdens het trekken van een lijn om absolute stilte naar hun vingertoppen te kanaliseren. Het is een meditatieve staat, een "Lijn-Zen", waarbij een enkel trillend moment uren aan voorbereiding kan ruïneren. In een wereld van massaproductie en digitale stickers is elke pinstripe een handgemaakt unicum dat de tijd even doet stilstaan.

Geschiedenis van de Pinstriping

Bieswerk is een van de oudste kunstnijverheden. Zelfs de oude Romeinen decoreerden hun strijdwagens al met sierlijnen. Tot het midden van de vorige eeuw ontwikkelde het zich echter praktisch helemaal niet verder. De lijnen volgden, zoals al eeuwenlang, braaf de contouren van het object dat ze omringden, van boekomslagen tot fietsframes. Toen, rond 1953, verschenen er in Zuid-Californië plotseling vreemde, bizarre wirwar van lijnen op de aangepaste auto's van jonge mannen. Eerst alleen op de klepjes van het handschoenenkastje, maar twee jaar later groeiden ze rond de radiatorroosters, achter de wielkasten, over kofferdeksels, C-stijlen en deurgrepen. Freestyle Pinstriping was geboren.

Drie namen gaven vorm aan dit eerste gouden tijdperk:

• Von Dutch (Kenneth Howard, 1929–1992):

  Aan hem wordt de uitvinding van de freestyle toegeschreven. Hij bracht de "bizarre hectiek" naar het metaal.

• Tommy the Greek (Tommy Hrones, 1906–2002):

  Hij was de wegbereider van Von Dutch, de meester van de teardrops. Zijn werk bleef ondanks de complexiteit klassiek en elegant.

• Ed "Big Daddy" Roth (1932–2001):

  Hij begon als pinstriper en werd later een onsterfelijk icoon van de customwereld door zijn rijdende sculpturen (Rat Fink).

De val en de wederopstanding

Van ongeveer 1965 tot 1985 was de belangstelling voor pinstriping bijna verdwenen. De custom car-golf werd met de komst van de Beatles vervangen door de popgolf. (Roth: Guys wuz buyin' guitars instead of cars). Materieel bezit zoals een kunstig vervaardigde custom car werd onder de opkomende idealen van de hippies afgewezen en als uncool beschouwd. In de jaren 70 ontstonden verschillende nieuwe customstijlen – Vans, Pro Street, Lowriders, Offroaders, Billet – die ofwel volledig onversierd waren of versierd met airbrush, vaak in de vorm van murals (muurschilderingen). Airbrush begon zich te vestigen als de dominante vorm van decoratie op autoplaatwerk en heeft die positie tot op de dag van vandaag. Rond 1990 voegde zich bij de puur abstracte motieven een aan pinstriping verwante soort: de Tribal. Deze wordt echter bijna nooit geschilderd, maar alleen geplakt, gedrukt of getatoeëerd. In de beeldtaal geïnspireerd op de kunst van verschillende natuurvolkeren – voornamelijk de Māori en de Kelten – is het nog steeds te vinden op auto's, op de armen van hun bestuurders en boven het achterwerk (tramp stamp). Begin jaren 90 begon men echter de vroege customstijlen te herontdekken. Deze mensen – vaak retro-enthousiaste Rockabilly's – spoten hun oude auto's niet langer in glanzende pastel- of neontinten, maar in matte grondverf, en in plaats van hi-tech billet-onderdelen werd waarde gehecht aan authentieke, oude accessoires: flathead-motoren, stalen velgen, cheater slicks. Het pinstripen keerde terug – en dit keer om te blijven.

Pinstriping Vandaag: Een wereldwijde beweging

Vandaag de dag heeft het ambacht de grenzen van de autogarage allang overschreden. Pinstriping is een wereldwijd fenomeen geworden. Terwijl de scene bloeit in de VS en Europa, heeft zich vooral in Japan (onder leiding van iconen als Mooneyes) een ongelooflijk nauwkeurige en eigenzinnige pinstriping-cultuur ontwikkeld.

De moderne "Kustom Kulture" is tegenwoordig overal te vinden: op high-end motorhelmen, edele gitaren, koelkasten of zelfs in het interieurdesign. Overal waar mensen genoeg hebben van de eenheidsworst en verlangen naar de eerlijke, trillende handtekening van een echte kunstenaar, vind je ze terug: de fijne lijnen die een verhaal vertellen.

Pinstriping als ambacht

Het ambacht wordt uitgeoefend door de pinstriper, die de pinstripes uit de vrije hand aanbrengt met een speciaal penseel, de zogenaamde zwaardtrekker (sword stripper). De gebruikte verf is meestal kunstharslak van gespecialiseerde bedrijven zoals OneShot of House of Kolor. De bekendste fabrikant van zwaardtrekkers is het Amerikaanse bedrijf Mack, dat ook een grote pinstriping-galerij beheert. Een alternatief hulpmiddel is het Beugler-wiel, waarmee de verf via een klein wieltje wordt aangebracht. Tot ongeveer het midden van de jaren 50 hadden veel autofabrikanten fulltime professionele biezentrekkers (vaak vrouwen) in dienst; daarna werd het bieswerk in het algemeen onpopulair – behalve bij fietsen, waar het deels tot begin jaren 90 standhield. Tegenwoordig worden sierlijnen af fabriek als plakband aangebracht.

Pinstriping als kunstvorm

Pinstriping is een speciale vorm van custom painting en behoort tot de grote familie van kunstvormen die in de VS bekend staan als Lowbrow Art. De oorsprong ligt voornamelijk in de Hot Rod- en custom car-scene die rond 1940 ontstond, en die wordt beschouwd als de enige proletarische kunstvorm sinds de volkskunst. Een subgenre van deze kunstvorm is de zogenaamde "Nose-Art", de beschilderingen op vliegtuigen sinds de Tweede Wereldoorlog. Andere invloeden op Lowbrow Art zijn folklore uit Mexico – vooral de Dag van de Doden, Lucha-Libre-worstelen en christelijk-religieuze motieven –, Oceanië (Tiki's), Amerikaanse triviale mythen, traditionele westerse tatoeages en strips. Omdat Lowbrow Art, op enkele uitzonderingen na (bijv. Rat Rods), altijd technische perfectie vereist, wordt een pinstriper niet alleen beoordeeld op de originaliteit van zijn motieven, maar ook en vooral op de uitvoering. Momenteel zijn er in de VS ongeveer honderd professionele stripers en een groot aantal amateurs. De op één na grootste pinstriping-natie is Finland met ongeveer 200 beoefenaars. Op de derde plaats volgt Groot-Brittannië. Pinstripers ontmoeten elkaar af en toe tijdens – vaak besloten – Panel Jams, waar men, in tegenstelling tot carshows, paneelschilderingen en gestripte objecten toont en maakt. Vaak werken meerdere stripers samen aan een paneel in jamsessies.

Stijlen van Pinstriping

Freestyle Pinstriping

Gewoonlijk, maar geenszins noodzakelijk, is zo'n pinstriping symmetrisch en bestaat het uit een veelvoud van even dunne lijnen van een of meer kleuren, wat resulteert in een meestal abstract, ornamentaal motief van parallellen, punten, hoeken en bogen.

Een subcategorie van pinstriping is het zogenaamde "Scrollwork", dat uitsluitend bestaat uit kunstige krullen. Mengvormen onderling en ook met airbrush-motieven zijn ook bekend.

Terug